Jaargang 33 ··· Maart-April-Mei 2010/1
Jacobus Van Eynde me fecit anno 1716 – Jan Vermeire
“Het waardevolle Van Eyndeorgel in Ver-Assebroek kent een wat vage ontstaansgeschiedenis. Met zekerheid kan het instrument toegeschreven worden aan de Ieperse orgelbouwer Jacobus Van Eynde. Als bouwjaar wordt met hoge waarschijnlijkheid 1716 naar voor geschoven. Naar de ruimte waarvoor het orgel oorspronkelijk gebouwd is, blijft het echter gissen. In 1912 plaatste Oscar Anneessens het orgel op zijn huidige locatie en bouwde het, naar de toen heersende smaak, om tot een laatromantisch instrument. Toen in 1993 besloten werd het orgel te restaureren, opteerde men voor de terugkeer naar de oorspronkelijke toestand. In het jaar 2000 was het project afgerond en konden orgelliefhebbers zich in Ver-Assebroek opnieuw laven aan de zoete orgelklanken. In het voorjaar van 2009 realiseerde Jan Vermeire, organist van de Sint-Walburgakerk te Veurne, deze voorliggende opname. Op de eerste bladzijde van het booklet lezen we: “Het programma van deze CD wil een bloemlezing geven van orgelliteratuur die op een Vlaams historisch orgel kan gespeeld worden. Vaak wordt ten onrechte beweerd dat er onvoldoende literatuur voorhanden is om op een dergelijk instrument uit te voeren. Het is ook de bedoeling om zoveel mogelijk klankkleuren en registratiemogelijkheden van het orgel te laten horen”. Jan Vermeire is zeker in dit opzet geslaagd. Met een geraffineerde en uiterst verzorgde vertolking voert de organist ons in een uur tijd mee doorheen de diverse 16e en 17e eeuwse orgelstijlen uit verschillende landen. Door de fijn uitgebalanceerde registraties worden de mogelijkheden van het orgel optimaal benut: gaande van de liefelijke pastorale taferelen van ‘Onder de linde groen’ tot het kanongebulder van de ‘Batalla de quinto tono’.
[Stijn Hanssens] www.orgelkunst.be
27/02/2010
Jacobus Van Eynde me fecit anno 1716 – Jan Vermeire
Uitvoering * * * *
Opname * * * *
Wie aan Brugge en aan orgels denkt, komt al gauw bij het grote instrument in de St. Salvatorkathedraal, waar De Klerk in 1971 voor CBS Franck opnam.
Veel dichter bij het wonderschone historische Brugge staat echter het instrumentje van Jacobus Van Eynde. “Me fecit anno 1716”. Het orgel kent een bewogen geschiedenis. In 1912 kwam het naar de Brugse buurtschap Ver-Assebroek, om omgebouwd te worden tot een laat-romantisch instrument! In 2000 leverde de Belgische orgelmaker Potvlieghe-De Maeyer uit Ninove het instrument weer op als een historische eenheid - zij het met de nodige kopieën van pijpwerk en reconstructies. Het orgel staat in een gemodificeerde middentoons stemming. Het meubelwerk is van een indrukwekkende schoonheid en het boekje doet daar recht aan.
Jan Vermeire wil graag de begrensde veelzijdigheid van het karaktervolle instrument laten horen. Hij opent met onze onvolprezen Sweelinck; nog altijd Neêrlands grootste componist aller tijden. In Onder een linde groen horen we de Rossignol van het orgel. In William Brownes Allemando di Guillermo Bruno alias Janetton krijgen we een schitterende variatiereeks op 'Midden in de winternacht' te horen. Ik vind de nieuw gemaakte Vox Humana prachtig mengen in het gehele klankbeeld. De opname is mooi ruimtelijk. Je hoort de ruimte al voor de muziek inzet.
De werken van de collectioneur Fray Antonio Martín y Coll vormen de fruitige afdronk van de plaat. Op het dansje van de groot hertog heeft ook Sweelinck gevarieerd. Het werk dat Martín y Coll heeft geconserveerd voor het nageslacht is eenvoudiger van opzet. De schildering van een oorlogstafereel in de Batalla laat met trompetgeschal de oproep tot de strijd horen. Ook worden er gewonden afgevoerd; maar ten slotte heerst de vreugde na de overwinning. Het is opvallend wathoe de middentoons stemming voor de gespeelde werken doet - luister bijvoorbeeld eens naar de prachtig verzadigde klank van het slotakkoord van de Batalla.
Vermeire heeft op smaakvolle wijze Jacobus Van Eynde geïntroduceerd. Het programma is wat kort (de Ballo del Granduco van Sweelinck had er nog mooi bij gekund!) en helaas ontbreken de registraties. Bij de zuiderburen staat nog heel wat moois; vaak helaas (nog) onbekend. Zoals bijvoorbeeld het Van Peteghemorgel in Haringe, waar Ton Koopman enkele jaren geleden een plaat met Kerstmuziek opnam. Een plaatje als dit heft weer een ander Vlaams pareltje uit de anonimiteit.
[ARJEN VAN KRALINGEN] www.orgelnieuws.nl